De genderdiscussie

Op de 27ste zondag van het jaar staat als eerste lezing op het leesrooster het verhaal van Eva die gevormd wordt uit de rib van Adam. Bij die aanblik roept Adam uit: ‘Dit is been van mijn gebeente, vlees van mijn vlees.’ Hij ontdekt dat hij zonder haar niet kan bestaan. Het boek Prediker zei het al: ‘Twee zijn beter dan één. Want indien zij vallen, dan richt de een de ander weer op; en indien er twee neerliggen, zullen zij warm worden.’ (Pred. 4,9-11).

Volgens kabalistische en gnostische geschriften uit het begin van de jaartelling zou Adam, vóórdat Eva ontstond, hermafrodiet zijn geweest, die zowel het mannelijke als het vrouwelijke in zich had. Hiermee zijn we tegelijk in een moderne discussie beland. In het dagblad Trouw las ik dat op scholen het lhbti+kind vaker wordt gepest dan andere kinderen (voorpagina van Trouw, 16 september 2021). Mensen accepteren zoals ze zijn, zeker als het gaat om sekse en gender, is blijkbaar geen vanzelfsprekende zaak.

Het begrip gender is nog niet zo oud. Het werd in 1955 geïntroduceerd. Berust sekse op biologische verschillen, gender is een kwestie van hoe men zich voelt. Maar ook biologische verschillen zijn niet zonder meer duidelijk. Zo wordt één op de honderd baby’s geboren met een onduidelijk geslacht en veranderen oesters in de loop van hun leven meermalen van geslacht. Alle oesters worden als mannetje geboren, maar als de temperatuur van het water boven de 16º komt, veranderen ze in een vrouwtje, en omgekeerd.

De genderdiscussie is natuurlijk niet alleen van deze tijd. Franciscus van Assisi speelde in zijn tijd al met genderrollen. Meerdere malen identificeerde hij zich met het vrouwelijke. Als hij bij de paus komt om goedkeuring voor zijn regel te krijgen, ontvangt hij een visioen waarin een vrouw veel zonen krijgt die zij aan de koning wil toevertrouwen. Tot de paus zegt Franciscus dan: ‘Heer, die arme vrouw ben ik’ (3 Gezellen 51). Wanneer drie arme vrouwen Franciscus langs de weg begroeten met de woorden: ‘Welkom, vrouwe armoede’, wordt Franciscus vervuld van een onuitsprekelijke vreugde (2 Celano 93). In zijn Regel voor de Kluizenarijen spoort hij zijn broeders aan om moeder te zijn - die het leven leiden van Marta - of om zoon te zijn - die het leven leiden van Maria (Regel Kluizenarijen 2). Het mooie van deze regel is dat een mens om beurten moeder of broeder kan zijn. En nog wel een broeder die het leven leidt van Maria. Wie je bent, is afhankelijk van de omstandigheden. Maar in alle omstandigheden gun je het een mens, dat hij een zielsverwante mag ontmoeten, een rib uit zijn lijf, naar wie hij op zoek is. Dat kan in een huwelijk, maar ook in een broederschap of zusterschap.